จากลูกชาวนาแห่งโคกมน สู่วิถีสมณะ

ในวัยเด็ก หลวงปู่ชอบช่วยครอบครัวทำไร่ทำนา เลี้ยงควาย ตามวิถีคนบ้านนอกอีสาน ชีวิตเรียบง่ายแต่แฝงความขยันอดทน ต่อมาท่านเริ่มคุ้นเคยกับคำสอนของพระสงฆ์ เห็นคุณค่าของศีลธรรม ชอบไปวัด ฟังพระสวดมนต์ และเกิดศรัทธาอยากบวชตั้งแต่วัยหนุ่ม

อายุ 19 ปี ท่านตัดสินใจบรรพชาเป็นสามเณร ณ วัดบ้านนาแก (หรือวัดบ้านนาคา/นาคู ในแถบหนองบัวลำภูในปัจจุบัน) ศึกษาพระธรรมวินัยและฝึกฝนข้อวัตรอย่างจริงจังอยู่หลายปี เป็นสามเณรที่รู้จักอดทน เคร่งครัด และเคารพครูบาอาจารย์

• พ.ศ. 2463 (โดยประมาณ)
  อายุ 19 ปี บรรพชาเป็นสามเณร ศึกษาธรรมในสำนักเรียนท้องถิ่น แถบหนองบัวลำภู
• ช่วงวัยหนุ่ม
  ฝึกความอดทน รู้จักความลำบากจากชีวิตชาวไร่ชาวนา กลายเป็นพื้นฐานของความเพียรเด็ดเดี่ยวในภายหลัง

รับฉายา “ฐานสโม” และก้าวสู่สายวัดป่า

หลวงปู่ชอบอุปสมบทเป็นพระภิกษุเมื่ออายุ 23 ปี วันที่ 21 มีนาคม พ.ศ. 2467 ณ วัดศรีธรรมาราม จังหวัดยโสธร โดยมีพระครูวิจิตรวิสุทธิจารย์เป็นพระอุปัชฌาย์ ได้รับฉายา “ฐานสโม” หมายถึงผู้ตั้งมั่นอยู่ในฐานะแห่งธรรม

หลังอุปสมบท ท่านได้ศึกษาพระปริยัติธรรม ควบคู่ไปกับการฝึกสมถกรรมฐาน มีนิสัยมักน้อยสันโดษ ไม่สนใจลาภยศ ท่านให้ความสำคัญกับการภาวนาเหนือกว่างานอื่น เลือกคบหาครูบาอาจารย์สายป่าที่เน้นความเคร่งครัดในพระธรรมวินัยและข้อวัตรธุดงค์

ยอดนักภาวนาผู้กล้าหาญในดงลึก

ภายหลังอุปสมบท หลวงปู่ชอบได้มีโอกาสพบและฝากตัวเป็นศิษย์ของ หลวงปู่มั่น ภูริทตฺโต พระอาจารย์ใหญ่สายวัดป่ากัมมัฏฐาน หลวงปู่มั่นเห็นอุปนิสัยอันกล้าหาญ เด็ดเดี่ยว และมักน้อยของท่าน จึงเมตตาอบรมสั่งสอนอย่างใกล้ชิด และชมเชยความเพียรทางจิตอยู่เสมอ

หลวงปู่ชอบชอบวิเวกเป็นพิเศษ ใช้ชีวิตส่วนใหญ่ในป่า ภูเขา ถ้ำ และป่าช้า ออกธุดงค์ไปตามแนวชายแดนไทย–ลาว ภาคอีสานและภาคเหนือ พบเจอทั้งสัตว์ร้าย ภูตผี ความลำบากจากความหนาวและความหิว แต่ท่านใช้โอกาสเหล่านั้นฝึกจิตให้ไม่หวั่นไหว ด้วยสติและเมตตาภาวนา

• ช่วง พ.ศ. 2470–2490
  ธุดงค์ติดตามหลวงปู่มั่นและครูบาอาจารย์สายป่า เดินทางผ่านสกลนคร นครพนม เลย เชียงใหม่ เชียงราย และเขตลาว
• กลางพุทธศตวรรษที่ 25
  เป็นที่ยอมรับในหมู่ศิษย์สายหลวงปู่มั่นว่า หลวงปู่ชอบเป็นผู้เพียรเด็ดเดี่ยว กล้าหาญในธุดงควัตร และมีสมาธิภาวนาลึกซึ้ง

จากผู้แสวงวิเวก สู่การบุกเบิกสำนักปฏิบัติธรรม

แม้หลวงปู่ชอบจะรักความสงบและไม่ชอบงานทางโลก แต่ด้วยศรัทธาของชาวบ้าน และคำเชิญของผู้ศรัทธา ทำให้ท่านต้องรับภาระสร้างและบุกเบิกวัดสายป่าหลายแห่ง เพื่อเป็นสถานที่ให้พุทธบริษัทได้ฝึกปฏิบัติธรรม

แหล่งสำคัญที่เกี่ยวข้องกับท่าน เช่น วัดป่าที่ฝั่งลาวบางแห่ง และโดยเฉพาะ “วัดป่าสัมมานุสรณ์ บ้านโคกมน จังหวัดเลย” ซึ่งถือเป็นสำนักใหญ่ของท่าน ท่านใช้เวลาอบรมชาวบ้านให้เลิกเชื่อผีสางไสยศาสตร์ หันมานับถือพระรัตนตรัยและตั้งใจรักษาศีล ฟังธรรม และเจริญภาวนา

มักน้อย สันโดษ เด็ดเดี่ยวในธรรม

เมตตาธรรมอันไพศาล & ศิษยานุศิษย์มากมาย

แม้หลวงปู่ชอบจะไม่เน้นการแต่งหนังสือด้วยตนเอง แต่คำสอนของท่านได้รับการจดบันทึก ถ่ายทอด และเรียบเรียงเป็นหนังสือโดยศิษย์และผู้ใกล้ชิดมากมาย เรื่องราวส่วนหนึ่งกล่าวถึงความเมตตากว้างใหญ่ของท่าน และอุบายธรรมที่พูดจาตรงไปตรงมา แต่เต็มไปด้วยความเมตตาและเมตตากรุณา

นอกจากนี้ ท่านยังเป็นครูของพระกรรมฐานหลายรูป ซึ่งต่อมาได้กลายเป็นครูบาอาจารย์สำคัญในยุคปัจจุบัน ทำให้สายธรรมของหลวงปู่มั่นถูกสืบทอดผ่านหลวงปู่ชอบไปยังภูมิภาคต่าง ๆ ทั้งในประเทศไทยและในต่างประเทศ

เมื่อกายแตกดับ แต่ธรรมไม่ดับตาม

ในบั้นปลายชีวิต หลวงปู่ชอบเริ่มอาพาธด้วยโรคหลอดเลือดสมอง เมื่อราว พ.ศ. 2515 สุขภาพร่างกายอ่อนกำลังลง แต่ท่านยังคงแสดงธรรม อบรมศิษย์ และให้โอวาทแก่ญาติโยม ด้วยเมตตาและความสงบเย็นเช่นเดิม

หลวงปู่ชอบ ฐานสโม ละสังขารเมื่อวันที่ 8 มกราคม พ.ศ. 2538 ขณะอายุ 91 ปี 11 เดือน 27 วัน สิริพรรษา 71 แม้สรีระจะดับไป แต่คุณงามความดี ปฏิปทา และมรดกธรรมของท่าน ยังคงเป็นแสงสว่างให้ผู้แสวงหาทางหลุดพ้นได้เดินตามต่อไป